AI w firmach hamowane przez braki kompetencyjne. Nowe wyniki badania BKL

Tylko co czwarta firma ma dostęp do specjalistów AI, a niemal połowa nie podejmuje żadnych działań, by uzupełnić braki kompetencyjne – wynika z najnowszego badania Bilansu Kapitału Ludzkiego (BKL) realizowanego przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości i Uniwersytet Jagielloński w ramach Funduszy Europejskich dla Rozwoju Społecznego (FERS). Badanie pokazuje, że największą barierą we wdrażaniu sztucznej inteligencji nie jest technologia, lecz ludzie.

Deficyt kompetencji większy niż w innych technologiach

Polskie firmy mierzą się z poważnymi barierami kadrowymi przy wdrażaniu sztucznej inteligencji. Jedynie około 25% przedsiębiorstw deklaruje dostęp do wykwalifikowanej kadry IT, zdolnej do wdrażania i utrzymania rozwiązań opartych na AI. Co ciekawe, wśród firm wykorzystujących AI, dostęp do wykwalifikowanej kadry deklaruje niemal połowa badanych firm (47%), co oznacza, że także one zidentyfikowały sporą lukę kompetencyjną.

Jednocześnie deficyt kompetencji związanych z AI jest większy niż w przypadku innych trendów technologicznych, co czyni go jednym z większych wyzwań transformacji cyfrowej.

– Dane pokazują wyraźnie, że nawet firmy już korzystające z AI nie mają pełnego zaplecza kompetencyjnego. To oznacza, że luka kadrowa nie znika wraz z wdrożeniem technologii. Przeciwnie, często dopiero wtedy staje się w pełni widoczna – mówi Seweryn Krupnik z Centrum Ewaluacji i Analiz Polityk Publicznych UJ.

Firmy często nie reagują na braki kompetencyjne

Mimo wyraźnych niedoborów kompetencyjnych blisko połowa firm (48%) nie podejmuje żadnych działań, a około jedna czwarta (23%) inwestuje w rozwój kompetencji pracowników. Część organizacji natomiast decyduje się na outsourcing (15%) lub rekrutację nowych pracowników o odpowiednich kompetencjach (10%).

Wśród firm już wdrażających AI niemal 40% planuje inwestycje w rozwój kompetencji, co pokazuje, że doświadczenie z technologią zwiększa świadomość potrzeb kadrowych.

Rekrutacja specjalistów AI pozostaje trudna

Próby pozyskania talentów z rynku często kończą się niepowodzeniem. Firmy, które zmierzyły się z rekrutacją, ale nie znalazły pracowników spełniających oczekiwania, wskazują między innymi na brak doświadczenia kandydatów (79%), brak odpowiedniego wykształcenia (75%) oraz niedopasowanie kompetencji (61%). Dodatkowo wyzwaniem są oczekiwania finansowe oraz ograniczone zainteresowanie ofertami pracy.

Najważniejsze kompetencje do wdrożenia AI

Największe zapotrzebowanie firm dotyczy kompetencji związanych z przetwarzaniem i analizą danych. To jeden z najważniejszych obszarów dla wdrożeń AI. To kompetencja, która jest  szczególnie ważna m.in. dla programistów AI, Machine Learning Engineer, analityków danych, ekspertów ds. bezpieczeństwa AI, inżynierów oprogramowania i wielu innych. Organizacje coraz częściej poszukują także specjalistów zajmujących się rozwojem modeli i algorytmów AI, co wskazuje na rosnącą dojrzałość wdrożeń.

Badanie Bilans Kapitału Ludzkiego pokazuje, że skuteczne wdrożenie AI wymaga nie tylko kompetencji technicznych. Wśród najbardziej poszukiwanych umiejętności znajdują się także: zdolność uczenia się i adaptacji, zarządzanie zmianą, komunikacja z wykorzystaniem AI (np. promptowanie) oraz kompetencje etyczne.

– Wdrożenia AI to nie tylko zmiana technologiczna, ale także organizacyjna. I zmianą organizacyjną trzeba umieć zarządzać, tym bardziej, że przy każdym tzw. „nowym” pojawiają się lęk i opór – mówi Iwona Krysińska z Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości.

AI zmienia sposób pracy, nie tylko stanowiska

Sztuczna inteligencja wykorzystywana jest na różnorodnych stanowiskach, m.in. przez pracowników administracyjnych, na stanowiskach specjalistycznych (w marketingu, HR czy finansach), w IT i analityce danych oraz przez menedżerów różnego szczebla.

Sztuczna inteligencja jest najczęściej integrowana z istniejącymi rolami, a nie rozwijana jako odrębna specjalizacja.

Badanie pokazało również istotne różnice między firmami. W dużych i średnich firmach AI jest szeroko wykorzystywana, a pracownicy na wyższych stanowiskach mają dostęp do bardziej zaawansowanych funkcji. Natomiast w mikro i małych firmach głównymi użytkownikami AI są właściciele lub kadra zarządzająca, która testuje i wdraża narzędzia.

– Sztuczna inteligencja nie tworzy dziś nowych zawodów w oderwaniu od rzeczywistości biznesowej, lecz przede wszystkim wzmacnia istniejące role. Największą przewagę zyskują organizacje, które potrafią szybko włączyć AI w codzienne procesy, niezależnie od wielkości firmy – mówi Seweryn Krupnik z Centrum Ewaluacji i Analiz Polityk Publicznych UJ.

Pracownicy już korzystają z AI – często poza pracą

Z badania Bilans Kapitału Ludzkiego wynika, że 53% pracujących korzystało z narzędzi AI. Co trzecia osoba używa ich zarówno prywatnie, jak i zawodowo, a tylko 9% wykorzystuje AI głównie do celów zawodowych.

To pokazuje, że kompetencje rozwijają się także poza firmami, co może być szansą dla pracodawców.

***

Bilans Kapitału Ludzkiego to największe badanie rynku pracy w Polsce. Projekt realizowany jest przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości wraz z Uniwersytetem Jagiellońskim od 2009 roku. W ramach projektu realizowane są badania przekrojowe dostarczające ogólnych informacji o sytuacji na rynku pracy oraz badania tematyczne będące odpowiedzią na zapotrzebowanie wynikające z aktualnych trendów na rynku pracy i w gospodarce.