Co decyduje o rynkowym powodzeniu innowacji? Laureaci Polskiego Produktu Przyszłości mówią o swojej drodze do sukcesu

Stworzenie nowatorskiego rozwiązania to dopiero pierwszy krok w długim procesie jego komercjalizacji. Nawet gdy produkt już działa, jego twórcy muszą sfinansować kolejne testy, certyfikację, pierwsze wdrożenia i zwiększanie skali sprzedaży. Przedstawiciele firm wyróżnionych w organizowanym przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP) konkursie Polski Produkt Przyszłości (PPP) wskazują jednak, że dzięki coraz szerszemu dostępowi do grantów, funduszy inwestycyjnych i prywatnego kapitału warunki potrzebne do rozwoju innowacji w Polsce stale się poprawiają. Historie laureatów pokazują, co trzeba zrobić, aby technologia zyskała odbiorców.

Wśród wyróżnionych w konkursie znalazły się technologie dla branży spożywczej, farmacji, medycyny, ochrony lasów i produkcji zaawansowanej elektroniki. Poszczególne projekty są na różnych etapach rozwoju, dzięki czemu ich historie pozwalają przyjrzeć się problemom, z jakimi mierzą się twórcy innowacji, gdy wyniki badań trzeba zamienić w produkt atrakcyjny dla odbiorców.

Badania B+R początkiem drogi

Nagroda główna w kategorii „Produkt przyszłości instytucji szkolnictwa wyższego i nauki” została przyznana Politechnice Wrocławskiej za produkt VescFilm. Jest to jadalna, biodegradowalna powłoka, otrzymywana z polisacharydów pozyskiwanych z liści poziomki pospolitej, którą można nanosić bezpośrednio na powierzchnię świeżych owoców i warzyw.

Produkt znajduje się w fazie prototypowej. Jak wskazuje jedna z twórczyń, najważniejszym wyzwaniem jest obecnie dopracowanie sposobu otrzymywania go na skalę przemysłową i opracowanie procedur technologicznych do wykorzystania w warunkach rutynowych procesów produkcyjnych.

– Rezultaty, jakie osiągnęłyśmy w laboratorium i na skalę półprzemysłową, pozwalają nam optymistycznie myśleć o przyszłości naszego produktu. Dalszy rozwój VescFilm zależy jednak od tego, czy będziemy w stanie zoptymalizować koszt jego wytworzenia, tak aby możliwa była produkcja na skalę przemysłową. Z tego względu poddajemy analizie cały proces rozwoju, aby zidentyfikować te obszary, które dają największe szanse na ograniczenie wydatków związanych z procesem produkcyjnym – wskazuje dr hab. inż. Izabela Pawlaczyk-Graja, profesor Politechniki Wrocławskiej z Katedry Inżynierii i Technologii Procesów Chemicznych na Wydziale Chemicznym.

Jednym z etapów prac jest wybór najskuteczniejszej i najbardziej opłacalnej metody nakładania powłoki.

– Główne sposoby pokrywania warzyw i owoców środkami ochronnymi to zanurzanie oraz metoda natryskowa. W przypadku praktycznego zastosowania naszego produktu optymalnym wyjściem wydaje się to drugie rozwiązanie, przede wszystkim dlatego, że już teraz jest to dominująca metoda dystrybucji substancji konserwujących w łańcuchu dostaw. Ostateczną decyzję będziemy mogły jednak podjąć po przeprowadzeniu testów z wykorzystaniem infrastruktury przemysłowej – wskazuje dr inż. Marta Tsirigotis-Maniecka, adiunkt z Katedry Inżynierii i Technologii Procesów Chemicznych Politechniki Wrocławskiej.

Zdaniem twórczyń nagrodzonego rozwiązania wyzwaniem mogą się także okazać koszty przyszłych prac badawczo-rozwojowych produktu oraz dotarcie do tych przedsiębiorców, którzy mogą być zainteresowani inwestycją w VescFilm.

– Dotychczas opracowałyśmy sposób pozyskiwania kluczowego składnika VescFilm w skali półtechnicznej, z wykorzystaniem instalacji przemysłowych w Zakładzie Doświadczalnym Wrocławskiego Parku Technologicznego S.A. Dalsze prace będą jednak wymagać weryfikacji za pomocą urządzeń umożliwiających nakładanie produktu na warzywa i owoce, których w WPT brakuje. Dlatego poszukujemy obecnie do współpracy partnera zainteresowanego rozwojem produktu VescFilm, który umożliwi prowadzenie takich działań za pośrednictwem swojej infrastruktury lub będzie partycypować w kosztach ich realizacji w innym ośrodku badawczym – podkreśla dr hab. inż. Izabela Pawlaczyk-Graja.

Zdaniem naukowczyń dotarcie do podmiotów potencjalnie zainteresowanych współpracą z instytucjami naukowymi często stanowi dużą barierę dla rozwoju innowacji powstających w ośrodkach akademickich. Jednocześnie większa otwartość prywatnego sektora na współpracę w zakresie wytwarzania potencjalnie przełomowych technologii może przynieść prywatnemu biznesowi wymierne korzyści.

– Nasze wstępne prognozy wskazują, że zastosowanie VescFilm może przyczynić się do wydłużenia czasu przechowywania różnego rodzaju warzyw i owoców o około 33 proc., co odpowiada dwóm dodatkowym dniom ekspozycji na półkach sklepowych. Co więcej, owoce zabezpieczone VescFilm zachowały pierwotną formę, barwę i zapach w mało sprzyjających warunkach pokojowych o około 48 godzin dłużej niż owoce niezabezpieczone. W przypadku świeżych, miękkich owoców i warzyw, które są bardzo delikatne i szybko tracą na jakości, taki wynik jest szczególnie interesujący. Oznacza to mniej przecen, mniej odrzutów, niższe koszty utylizacji, mniej reklamacji, większy zasięg dystrybucji i więcej czasu na sprzedaż produktu w pełnej cenie. Biorąc pod uwagę skalę obrotu takimi produktami w sklepach detalicznych, daje to ogromne możliwości w zakresie zwiększenia sprzedaży i zysk na poziomie kilkudziesięciu tysięcy złotych w skali miesiąca. Dlatego liczymy, że w najbliższym czasie uda nam się nawiązać współpracę z branżą spożywczą, aby dalej rozwijać nasz produkt – zaznacza dr inż. Marta Tsirigotis-Maniecka.

Dla zespołów rozwijających nowe technologie dostęp do odpowiedniego zaplecza i partnerów biznesowych jest często warunkiem kontynuowania prac. W biotechnologii równie istotne okazuje się zebranie dowodów, które przekonają potencjalnych klientów i inwestorów o przydatności rozwiązania.

Jak przekonać inwestora do innowacji?

Nagroda główna w kategorii „Produkt przyszłości przedsiębiorcy” trafiła do firmy Living Networks za opracowanie unaczynionych modeli ludzkich tkanek in vitro do badań przedklinicznych i diagnostyki funkcjonalnej w farmacji, biotechnologii i opiece zdrowotnej. 

–  Technologia, którą wdrażamy, umożliwia odtworzenie mikroskopijnych naczyń krwionośnych. Dzięki temu możemy obserwować, jak różne związki działają na tkanki w warunkach zbliżonych do tych występujących w ludzkim organizmie. Pozwala to bezpiecznie testować nowe leki, zanim zostaną one podane pacjentom w badaniach klinicznych – mówi dr Jan Guzowski, CEO Living Networks. – Naszą misją jest zwiększenie skuteczności badań przedklinicznych i ograniczenie konieczności prowadzenia testów na zwierzętach. Obecnie koncentrujemy się przede wszystkim na modelach nowotworów, m.in. raka piersi, płuc i szyjki macicy – dodaje dr Jan Guzowski.

 Firma rozpoczęła prace nad technologią w Instytucie Chemii Fizycznej PAN w 2020 roku. Początkowo badania realizowano w ramach projektów naukowych, korzystając między innymi z finansowania grantowego. Aktualnie spółka znajduje się na etapie przechodzenia od prac badawczo-rozwojowych do komercjalizacji rozwiązania.

 – Dotychczasowe prace pokazały nam, że nasza technologia działa. Teraz chcemy potwierdzić jej przydatność w badaniach nad różnymi lekami, w tym nowoczesnymi immunoterapiami. Widzimy tu duży potencjał, ponieważ nasze modele mogą pozwolić wykrywać reakcje ludzkiego układu odpornościowego, których nie da się zaobserwować podczas testów na zwierzętach – tłumaczy dr Jan Guzowski.

Living Networks realizuje obecnie pilotaże poprzez współpracę z międzynarodowymi partnerami. Firma prowadzi także rozmowy z dużymi koncernami farmaceutycznymi takimi jak AstraZeneca i GSK.

– Największym wyzwaniem dla firmy, której produkt jest w fazie wdrożeniowej, pozostaje przekonanie klientów i inwestorów, że technologia jest realną innowacją. Fakt, że korzyści z niej płynące będzie można w pełni ocenić dopiero po zakończeniu badań klinicznych trwających nawet kilka lat, bywa przeszkodą – mówi dr Jan Guzowski. – Sam pomysł zazwyczaj spotyka się z zainteresowaniem, ale potencjalni partnerzy oczekują konkretnych danych, które potwierdzą jego przewagę nad dotychczas stosowanymi metodami – podkreśla dr Jan Guzowski.

Do dalszego prowadzenia badań potrzebny jest duży nakład finansowy. Z tego względu obecnym priorytetem firmy jest pozyskanie kapitału, który pomoże potwierdzić potencjał technologii w zastosowaniach komercyjnych. Według dr. Jana Guzowskiego na polskim rynku pojawia się coraz więcej funduszy VC i inwestorów, którzy zaczynają postrzegać biotechnologię nie tylko jako ryzyko, lecz także jako szansę biznesową.

– W czasie pandemii obserwowaliśmy bardzo duże zainteresowanie branżą, szczególnie rozwiązaniami diagnostycznymi. Później przyszło spowolnienie, ale od około 2023 roku ponownie widzimy rosnące zainteresowanie inwestorów. To istotna zmiana dla firm takich jak nasza, które rozwijają technologie wymagające wieloletnich prac i znacznego finansowania – podsumowuje dr Jan Guzowski.

Samo zainteresowanie inwestorów nie wystarcza jednak do wprowadzenia innowacji na rynek. Szczególnie w medycynie rozwój produktu wiąże się także z kosztownymi procedurami regulacyjnymi i koniecznością przygotowania przedsiębiorstwa do ich spełnienia.

Chwilę przed wejściem na rynek

Jeden z laureatów Polskiego Produktu Przyszłości – startup Cogniguard – prace nad nagrodzonym produktem rozpoczął dekadę temu. Dziś urządzenie do neuromodulacji mózgu Vguard debiutuje na rynku jako światowa innowacja w leczeniu choroby Alzheimera.

– Zainicjowałem przedsięwzięcie polegające na poszukiwaniu interesujących koncepcji za granicą jeszcze przed 2014 r. – mówi dr hab. n. med. Adam Broncel, dyrektor medyczny Cogniguard. – Już na etapie wstępnej weryfikacji wiedzieliśmy, że naszym celem była komercjalizacja produktu. Nie chcieliśmy prowadzić badań jedynie pod artykuły naukowe. Planowaliśmy opracować rozwiązanie mające potencjał rynkowy rozwiązania, które ostatecznie trafi do pacjentów jako pełnoprawna metoda terapeutyczna – dodaje dr hab. Adam Broncel.

Pomysł narodził się za granicą, jednak pierwsze kroki ku jego realizacji spółka postawiła już w Polsce. Najważniejszym z nich było pozyskanie finansowania na prace badawczo-rozwojowe.

– Mieliśmy koncepcję naukowo-badawczą, ale rozwijanie nowej terapii medycznej to kosztowny i długotrwały proces. W tamtym czasie odkryłem, że w Polsce pojawiły się granty B+R służące wspieraniu projektów nastawionych na komercjalizację, a nie tylko rozwojowi infrastruktury akademickiej, jak to bywało w przeszłości. Dzięki temu w 2016 r. udało się nam skorzystać z dotacji z funduszy regionalnych, przyznanych przez Centrum Obsługi Przedsiębiorcy w Łodzi. Te środki umożliwiły nam rozpoczęcie prac nad Vguard – mówi dr hab. Adam Broncel.

Duże nakłady finansowe okazały się niezbędne na każdym etapie rozwoju systemu. Intensywność kapitałowa projektu wynikała bowiem z dążeń spółki do stworzenia produktu, który spełni zróżnicowane wymagania i będzie gotowy do globalnej ekspansji.

– Aby wprowadzić wyrób medyczny na rynek, konieczne jest przejście odpowiednich procedur regulacyjnych. W Europie istotne są wymagania MDR i oznakowanie CE, a w Stanach Zjednoczonych procedury FDA. Z tego, co wiemy, Vguard jest pierwszą terapią na świecie, która zdobyła certyfikację w tym konkretnym wskazaniu medycznym. Związane z jej uzyskaniem wyzwania wymusiły zmianę sposobu funkcjonowania całej firmy (…)  – mówi dr hab. Adam Broncel.

Dyrektor medyczny Cogniguard, oceniając ostatnią dekadę z perspektywy własnych doświadczeń, dostrzega wyraźną poprawę warunków rozwoju innowacyjnych przedsięwzięć w Polsce.

– Dziesięć lat temu pozyskanie prywatnego kapitału w Polsce było niezwykle trudne, dlatego inwestorów szukaliśmy głównie za granicą. Dziś przedsiębiorcy chętniej finansują innowacyjne przedsięwzięcia, rozwinął się także rynek polskich funduszy inwestycyjnych. Kluczowe znaczenie ma również łatwiejszy dostęp do grantów na prace B+R, które w połączeniu z krajowym zapleczem naukowym i klinicznym umożliwiają realizację projektów na światowym poziomie. Uzyskanie odpowiedniego finansowania na etapie komercjalizacji nadal bywa jednak wyzwaniem – podsumowuje dr hab. Adam Broncel.

Biznes testem dla rozwiązań

W kategorii „Produkt przyszłości przedsiębiorcy” wyróżnienie zdobył SmokeFinder – inteligentny system wczesnego wykrywania pożarów lasów. Opiera się on na algorytmach sztucznej inteligencji, które dzięki analizowaniu obrazu z kamer w czasie rzeczywistym są w stanie wykryć dym, zanim pożar zdąży się rozwinąć.

– Od 2025 roku nasz system chroni lasy w kilkunastu nadleśnictwach Lasów Państwowych oraz w jednym parku narodowym. Rekordowo wykrył on pożar z odległości około 80 km – mówi Konrad Zuchniak, CTO Neuralbit.

W początkowych fazach pracy nad systemem spółka Neurabit otrzymała za pośrednictwem NCBR unijną dotację na prace B+R. Zewnętrzne finansowanie okazało się jednak firmie najbardziej potrzebne dopiero przy wprowadzaniu produktu na rynek.

– Najtrudniejszy okazał się moment, w którym technologia i sam system były już gotowe, ale rynek nie miał do nich zaufania, bo nikt jeszcze nie sprawdził ich w realnym wdrożeniu. W zamówieniach publicznych warunkiem udziału są zwykle referencje z podobnych realizacji. Bez pierwszych pilotaży trudno więc w ogóle złożyć ofertę – tłumaczy Konrad Zuchniak.

Finansowanie nie było jedyną barierą, którą firma napotkała na etapie wdrożeniowym. Przetestowanie produktu w realnych warunkach pokazało, które z elementów systemu działają bezbłędnie, a które wymagają modyfikacji.

– Najważniejsza lekcja dotyczyła zaufania. Użytkownicy mieli złe doświadczenia z systemami, które zgłaszały dziesiątki fałszywych alarmów na godzinę, więc je wyłączali. Ich liczba stała się dla nas równie ważna jak czułość. Wdrożenia zmieniły też sam przebieg pracy z systemem. Obsługa alarmu zajmuje obecnie kilka sekund. Współrzędne i adres są od razu gotowe do przekazania straży. Powiadomienia trafiają również na telefony pracowników nadleśnictwa – mówi Konrad Zuchniak.

Firma obecnie poszukuje inwestorów i partnerów, którzy pomogą jej wejść na rynki zagraniczne. Konrad Zuchniak pozytywnie ocenia perspektywy takiego rozwoju, wskazując, że Polska stwarza coraz lepsze warunki do budowania innowacyjnych firm zdolnych do międzynarodowej ekspansji.

– Istnieje parę dobrych programów wspierających prace badawczo-rozwojowe, konkursy takie jak Polski Produkt Przyszłości pomagają zbudować rozpoznawalność, a odbiorcy są coraz bardziej otwarci na nowe technologie, w tym sztuczną inteligencję. Widzimy to po leśnikach, którzy na początku podchodzili do automatycznej detekcji sceptycznie, a dziś nie wyobrażają sobie bez niej pracy – podsumowuje Konrad Zuchniak.

Pierwsze udane wdrożenia pomagają zdobywać zaufanie odbiorców, ale nie rozwiązują automatycznie problemu skali sprzedaży. Dla firm rozwijających zaawansowane technologie przemysłowe kolejnym wyzwaniem jest zwiększanie liczby zamówień i dopasowywanie produktów do potrzeb dużych zakładów produkcyjnych.

Innowacja na światową skalę

Firma XTPL, która otrzymała nagrodę specjalną Ministra Finansów i Gospodarki, obecnie umacnia swoją obecność na zagranicznych rynkach. Dekadę temu spółka była niewielkim startupem, a dziś zatrudnia kilkadziesiąt osób oraz jest notowana na Giełdzie Papierów Wartościowych.

– Nasze rozwiązanie – przemysłowa głowica drukująca UPD, czyli Ultra Precise Dispensing – jest innowacyjne w skali globalnej. Kiedy wchodziliśmy na rynek, było czymś zupełnie nowym. Umożliwia ono drukowanie mikroskopijnych ścieżek przewodzących prąd, których szerokość może wynosić zaledwie jeden mikrometr, czyli jedną tysięczną milimetra. Ta technologia znajduje zastosowanie przede wszystkim przy produkcji zaawansowanej elektroniki, m.in. do tworzenia połączeń między miniaturowymi elementami układów scalonych oraz naprawy uszkodzonych ścieżek w wyświetlaczach – mówi Marcin Karpiński, R&D Manager w XTPL.

Już na wczesnym etapie działalności XTPL otrzymało wsparcie na rozwój technologii z Funduszy Europejskich. Przedsiębiorstwo skorzystało m.in. z programu „Szybka Ścieżka”, realizowanego przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju (NCBR). Przedstawiciel XTPL wskazuje, że praca nad prototypami nie jest jednak jedynym stadium, w którym brak kapitału stanowi istotną barierę dla rozwoju innowacji.

– Uważam, że zewnętrzne finansowanie jest najbardziej potrzebne firmom w momencie przechodzenia od prototypu do skalowania działalności i sprzedaży gotowego produktu. To etap, w którym klienci są już wstępnie zainteresowani rozwiązaniem, natomiast wymaga ono jeszcze dopracowania. Przedsiębiorstwo ponosi wtedy bardzo duże wydatki, ponieważ klient chce otrzymać produkt, ale jeszcze za niego nie zapłacił. Zwykle właśnie w tym okresie pojawiają się największe koszty – tłumaczy Marcin Karpiński.

Obecnie, oprócz przychodów ze sprzedaży, spółka wspierana jest przez inwestorów instytucjonalnych i prywatnych. Najważniejszymi partnerami dla XTPL są Stany Zjednoczone oraz kraje azjatyckie, w tym Japonia, Chiny i Korea.

– Największą barierą na etapie globalnej ekspansji pozostaje pozyskiwanie nowych klientów i zwiększanie skali zamówień. Większość odbiorców kupuje pojedyncze urządzenia, choć zdarzają się już bardziej zaawansowane wdrożenia, obejmujące nawet siedem głowic w jednym zakładzie produkcyjnym. Aby dalej zwiększać skalę sprzedaży, pracujemy nad nowym rozwiązaniem. Będzie to kompletne, samodzielne urządzenie typu inline, które można bezpośrednio zintegrować z linią produkcyjną – mówi Marcin Karpiński.

Wyzwania, z którymi mierzy się dziś firma, są zupełnie inne niż na początku działalności spółki. Wówczas priorytetem było pozyskanie kapitału na rozwój technologii, dziś – zwiększanie skali jej komercjalizacji. Według Marcina Karpińskiego na przestrzeni ostatniej dekady zmieniły się również warunki, w jakich polskie startupy mogą rozwijać swoje innowacje.

– Kiedy dołączyłem do XTPL, firma była jeszcze startupem bez przychodów ze sprzedaży, realizującym pierwsze projekty dofinansowane z funduszy zewnętrznych. Dziś podobnych przedsięwzięć powstaje coraz więcej, a warunki do rozwijania innowacyjnych pomysłów są znacznie lepsze. Próg wejścia na rynek się obniżył, przede wszystkim dzięki większej dostępności finansowania. Programów wsparcia jest obecnie tak wiele, że znalezienie odpowiednio dopasowanej propozycji nie jest problemem – dodaje Marcin Karpiński.

PARP zaprasza do udziału w nowej edycji PPP

Konkurs Polski Produkt Przyszłości pomaga również zwiększać rozpoznawalność nowych technologii, co może ułatwiać ich twórcom dotarcie do potencjalnych partnerów. Już 10 listopada ruszają zapisy do udziału w kolejnej edycji Polskiego Produktu Przyszłości. Inicjatywa, która wyróżnia najbardziej obiecujące rozwiązania technologiczne stworzone w Polsce, jest skierowana do różnych grup: badaczy, naukowców czy przedsiębiorcom. Jej celem jest promowanie rozwiązań polskich innowatorów, których odkrycia i prace rozwojowe mają realny, pozytywny wpływ na społeczeństwo i gospodarkę.

Więcej informacji na temat konkursu i zapisów znajduje się pod linkiem: Polski Produkt Przyszłości - PARP - Centrum Rozwoju MŚP.