Europa chce zatrzymać swoje innowacje. Pomoże nowy fundusz UE

Europa nie może dziś narzekać na brak innowacyjnych pomysłów – wyzwaniem pozostaje jednak ich skuteczne rozwijanie i przekuwanie w rozwiązania zdolne konkurować na globalnych rynkach. Dlatego Unia Europejska, obok istniejących programów wspierających ambitne projekty, przygotowuje nowy instrument finansowy – Europejski Fundusz Konkurencyjności (EFK). Jego celem jest wypełnienie luki między sukcesem badawczym a komercyjnym wdrożeniem innowacji, czyli tzw. doliny śmierci, która od lat ogranicza potencjał europejskiej gospodarki. Co to oznacza dla Polski?

Europejski Fundusz Konkurencyjności będzie głównym funduszem inwestycyjnym w kolejnej perspektywie finansowej na lata 2028–2034. Celem tego instrumentu jest wspieranie reindustrializacji i rozwoju innowacyjnych technologii w Europie, ułatwienie inwestycji w kluczowe dobra publiczne: bezpieczeństwo, zdrowie, klimat, a także nadrobienie dystansu względem USA oraz Chin.

Nowy impuls konkurencyjności?

EFK ma być czymś więcej niż kolejnym źródłem finansowania. Jego zadaniem jest usprawnienie sposobu, w jaki Europa wspiera rozwój gospodarczy i technologiczny. Fundusz ma uprościć obecny system, ograniczyć biurokrację oraz zintegrować 14 dotychczasowych programów w jeden spójny mechanizm wsparcia. Co istotne, obejmie on cały proces powstawania innowacji – od badań podstawowych, przez prace rozwojowe, aż po wdrożenie i skalowanie produkcji.

– Kluczową zmianą w kolejnej perspektywie finansowej będzie przejście od rozliczania wydatków do rozliczania efektów. Nacisk ma być położony na mierzalne rezultaty biznesowe. Rozpoczęto prace nad mechanizmami step-up, które pozwolą firmom płynnie przechodzić z finansowania krajowego na poziom europejski – mówi Joanna Zembaczyńska-Świątek, wiceprezes PARP.

Budżet EFK to 234,3 mld euro. Został on podzielony na cztery główne obszary wsparcia: zieloną transformację, cyfryzację i technologie przyszłości, zdrowie i biotechnologię, bezpieczeństwo i obronność. Fundusz ma w założeniu oferować nie tylko granty, lecz także pożyczki, gwarancje i inwestycje kapitałowe.

Jakie szanse stwarza EFK dla Polski ?

– Obecne centralne programy są zarządzane w ramach wielu instrumentów, za które odpowiadają różne dyrekcje w Komisji Europejskiej, więc nakładanie się celów czy działań jest nieuniknionym efektem takiej organizacji pracy. Co więcej, fragmentyzacja programów osłabia kierunek strategiczny i utrudnia zdolność UE do szybkiego przesuwania zasobów w odpowiedzi na zakłócenia technologiczne lub zmiany geopolityczne – ocenia Paulina Zadura, dyrektor Centrum Analiz i Strategii w PARP.

–  Wiemy, że polskie podmioty mają trudności w rozpoznaniu właściwych programów i zróżnicowanych reguł na aktualnie obowiązujących zasadach. Planowane ustanowienie punktu kompleksowej obsługi konsolidującej informacje dla potencjalnych beneficjentów, ograniczenie dyrekcji, które będą zaangażowane w proces dystrybucji środków i uproszczenie procedur – to dobre informacje dla polskich podmiotów. Przy tym wszystkim ma zostać zachowany jednolity zestaw reguł, planów pracy i raportowania dla instrumentów wsparcia – dodaje Paulina Zadura.

Istotnym celem EFK jest finansowanie projektów, które przyciągną kapitał prywatny. Aby zapewnić strategiczny balans między finasowaniem ryzykownych innowacji i prostszych projektów, niezbędny będzie rozważny nadzór nad całym procesem. Dla Polski ważne jest, aby znaleźć się w obu tych przedziałach, czyli uzyskiwać finansowanie na projekty B+R oraz na projekty inwestycyjne, oparte na finansowaniu zwrotnym.

Konkurencja z zachodnimi gospodarkami wymaga przyjęcia dodatkowych strategii, np. mobilizacji wysiłków na kluczowych obszarach technologicznych spośród tych wspieranych przez EFK, w których Polska ma większy potencjał. Nieodzowne będą wspólne, skoordynowane działania administracji na rzecz zbudowania sieci krajowych punktów kontaktowych, których zadaniem będzie wsparcie polskich podmiotów w ubieganiu się o środki z EFK.

– Chcemy, aby PARP była dla przedsiębiorców partnerem w skutecznym sięganiu po środki z programów zarządzanych przez Komisję Europejską również w nowym okresie finansowania. Dlatego koncentrujemy się na wzmacnianiu kompetencji firm, które pozwolą im z większą pewnością i skutecznością konkurować o finansowanie. Pilotaż Horizon Bridge to nowe podejście do wsparcia – zamiast skupiać się wyłącznie na przygotowaniu pojedynczego wniosku, inwestujemy w wiedzę, umiejętności i narzędzia, które zwiększą potencjał przedsiębiorstw do udziału w programie Horyzont Europa również w kolejnych latach. Jednocześnie zdobyte kompetencje przygotują firmy do skutecznego ubiegania się o środki z Europejskiego Funduszu Konkurencyjności. Chcemy również przetestować efektywność tego nowego podejścia, aby w przyszłości mogło ono stać się modelowym rozwiązaniem wspierającym przedsiębiorców w aplikowaniu o finansowanie z nowego Funduszu Konkurencyjności – wskazuje Joanna Zembaczyńska-Świątek, wiceprezes PARP.